Μολάοι

6000

Οι Μολάοι είναι η πρωτεύουσα του νέου “Καλλικρατικού” Δήμου Μονεμβασίας.

Η πόλη είναι χτισμένη στις δυτικές παρυφές της μικρής ομώνυμης πεδιάδας, 61 χλμ. ΝΑ της Σπάρτης, σε υψόμετρο 200 μ. στους πρόποδες του όρους Κουρκούλα. Έχει ΝΑ προσανατολισμό προς τον Πάρνωνα και τη Μονεμβασιά.

Αποτελεί το Διοικητικό Κέντρο ευρύτερης περιοχής διαθέτοντας Περιφερειακό Νοσοκομείο, Γηροκομείο- Άσυλο Ανιάτων, Πολεοδομικό Γραφείο, Αστυνομία, Γ.Ε.Φ.-Δ.Ο.Υ., Ειρηνοδικείο, Δασαρχείο, Κ.Ε.Π., Πυροσβεστική Υπηρεσία, Δημόσια Βιβλιοθήκη, Τράπεζες (Alpha, Εθνική, Πειραιώς).
Στους Μολάους λειτουργούν Δημοτικός Παιδικός Σταθμός, δύο Νηπιαγωγεία, Δημοτικό Σχολείο, Γυμνάσιο, Ενιαίο Λύκειο & Λύκειο ΕΠΑ.Λ. Μαθητική Εστία και Κ.Δ.Α.Π.
Για τις αθλητικές δραστηριότητες υπάρχουν το Δημοτικό Στάδιο, το Κλειστό Γυμναστήριο και το Δημοτικό Προπονητήριο καθώς και ανοικτά γήπεδα διαφόρων αθλημάτων.
Οι Μολάοι διαθέτουν εμπορικό κέντρο. Ο πληθυσμός τους ασχολείται κατά ποσοστό περίπου 40,3% με τον πρωτογενή τομέα, 11,7% με τον δευτερογενή τομέα και 48% με τον τριτογενή τομέα.
Κατά την απογραφή του έτους 2001 ο πληθυσμός της ήταν 3.021 κάτοικοι, ενώ κατά την απογραφή του έτους 1991 ήταν 3.010 κάτοικοι, κατά την απογραφή του έτους 1981 ήταν 2.416 κάτοικοι και κατά την απογραφή του έτους 1971 2.484 κάτοικοι.
Ιστορία

(Αναδημοσίευση από το βιβλίο του Κώστα Πραχάλη “ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΜΟΛΑΩΝ” – έκδοση της τοπικής Εκκλησίας το 2008)

Ο πρώτος οικισμός των Μολάων δημιουργήθηκε κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο (12ος – 13ος αιών) στο χώρο γύρω και βόρεια από τον «Παλιόπυργο» με μετακίνηση κατοίκων από τους γειτονικούς οικισμούς, εξαιτίας της ύπαρξης εδώ των πηγαίων νερών, των άριστων κλιματολογικών συνθηκών και της στοιχειώδους αλλά πολύτιμης προστασίας από τους διάφορους επιδρομείς .
Το όνομα Μολάοι προέκυψε από τη λατινική (ρωμαϊκή) λέξη «Mola» που σημαίνει μύλος.
Σημειώνουμε ότι η τεχνική του νερόμυλου στον ελληνικό χώρο και βέβαια και στο φαράγγι των μετέπειτα Μολάων άρχισε να εφαρμόζεταιαπό τη ρωμαϊκή εποχή και μετά (από τα πρώτα μ.Χ. χρόνια).
Πρώτη καταγραφή με το τοπωνύμιο Mola υπάρχει στο κείμενο της συνθήκης της Σαπιέντζας ( 1209 ). Επίσημη όμως αναφορά του ονόματος «Μολάοι» βρίσκουμε σε αργυρόβουλο του Δεσπότη Θεόδωρου Παλαιολόγου (1445).
Ο μικρός βυζαντινός οικισμός δεν αναπτύχθηκε εκείνη την εποχή σε αξιόλογη πόλη, κυρίως ,επειδή η άνθιση στην ευρύτερη περιοχή του μεγάλου αστικού και εμπορικού κέντρου της Μονεμβασίας δεν άφηνε περι-θώρια για κάτι τέτοιο. Και στα χρόνια της τουρκοκρατίας επίσης παρέμεινε ένα μικρό σχετικά χωριό, που το είχαν επιλέξει για μόνιμη κατοικία ,λόγω των νερών και του Παλιόπυργου , μάλλον ευκατά-στατοι Τούρκοι.
Με τα Ορλωφικά (1770) οι Μολάοι παθαίνουν μεγάλη καταστροφή από τους Τουρκαλβανούς. Απελευθερώνονται μερικές ημέρες νωρίτερα από την 25η Μαρτίου 1821, για να ερημωθούν όμως το 1825 μαζί με όλη την περιοχή από τον Ιμπραήμ. Το 1828 απογράφονται ως ένα από τα χωριά της επαρχίας Μον/σίας.
Στη συνέχεια δέχονται την εγκατάσταση παροίκων από τη Μον/σία, την Κρήτη, τη Μάνη, την Κυνουρία κλπ και έτσι με την πάροδο του χρόνου μορφοποιείται η κωμό-πολη των Μολάων , που το 1835 ορίζεται έδρα του τέως Δήμου Ασωπού, το 1864 αναγνωρίζεται πρωτεύουσα της Επαρχ. Επιδ. Λιμηράς , το 1912 αποτελεί αυτόνομη Κοινότητα και το 1947 γίνεται Δήμος.
Γύρω από τους σημερινούς Μολάους υπάρχει ένα τόξο με σημάδια πρότερης ζωής και πολιτισμού ποικίλης ιστορικής ηλικίας :
  • Γκαγκανιά (αρχ. Πηγαί) με ευρήματα από τη νεολιθική μέχρι και τη βυζαντινή εποχή, με το ιστορικό μοναστήρι ,τα παλιά μεταλλεία.
  • Παλιοχώρι ,όπου ο ΆγιοςΕυστράτιος, μεταξύ Γκαγκανιάς και Σπαναίικων ,με θραύσματα από μελανόμορφα αγγεία , και το ‘’ μνήμα της νύφης’’ κατά την παράδοση.
  • Χαλάσματα 3 χλμ. ΒΑ των Μολάων ,στα πενταγιούσια (πέντε άγιοι) με ερείπια χριστ. ναών του 6ου αιώνα. Πιθανώς σ’αυτή τη θέση να βρισκόταν ο αρχαίος οικισμός Λεύκη (από τις λεύκες της ομώνυμης πεδιάδας,την οποία ,σύμφωνα με αρχ. παράδοση διέρρεε ο Ασωπός ποταμός).Υπολείμματα του αρχ. αγωγού για τη μεταφορά του νερού από τη Γκαγκανιά (Πηγαί) έως εδώ διακρίνονται και σήμερα. Λουτρό, πιο κάτω από το Εθν. Στάδιο. Καταστράφηκαν τα ερείπια των λουτρών (τα κτιράκια) από τους ιδιοκτήτες των αγρών.
  • Κουτσούμπες, βόρ. του νέου ελαιτριβείου. Συλλογή αρχ. ευρημάτων φυλάσσεται στο Γ. Λύκειο Μολάων.
  • Αϊ – Γιώργης , βυζαντ. εκκλησάκι 13ου αιων. στο Δημ. Σχολείο, παλαιό νεκροταφείο των Μολάων, με αξιόλογες τοιχογραφίες.
  • Η θολωτή Βρύση πάνω από το Σχολείο. Υπήρχε στη θέση της πολύ παλαιά πηγή.
  • Παναγία στου Κοκολάκη, Βυζαντ. ναϊσκος 13ου αιων. με στοιχεία πλινθοπερίκλειστης δομής, εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του Μυστρά.
  • Πύργοι, τουρκ.υπολείμματα στην Περαμεριά των Μολάων.
  • Παλιόπυργος, μικρό ερειπωμένο οχυρό(πύργος) χωρίς ιδαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Αναδεικνύεται αισθητικά λόγω της δεσπόζουσας θέσης του επάνω στην κορυφή ενός πανύψηλου βράχου του βουνού της Κουρκούλας, φυτευτού λες κι απροσπέλαστου απ’όλες σχεδόν τις πλευρές, με το φαράγγι του Λάρνακα και τους δώδεκα νερόμυλους στα πόδια του. Η τοιχοδομία του ερειπίου με τα εσωτερικά λούκια, η καμάρα, η στέρνα ,αλλά και η γενική του εικόνα οδηγούν στην άποψη ότι πρόκειται για τούρκικη κατασκευή ,η οποία έγινε πάνω σε προγενέστερη φράγκικη ή βυζαντινή. Η άνοδος και η κάθοδος γινόταν με ξύλινες κινητές σκάλες και μεγάλα κρεμασμένα σχοινιά. Προφανώς κτίστηκε και για τον έλεγχο του φαραγγιού, που χρησιμοποιούνταν σαν δευτερεύων δρόμος (πέρασμα) επικοινωνίας ανάμεσα στις περιοχές ΄Ελους και Μολάων (βλ. κατωτέρω). Με τον Παλιόπυργο συνδέονται διάφορες τοπικές λαϊκές παραδόσεις.
  • Στη ρίζα του, ανατολικά ,με φόντο τη μουντή παλιοσύνη του βράχου , ασπρολογάει το πανέμορφο εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής, πολιούχου των Μολάων. Είναι ο τρίτος φερώνυμος ναός που χτίστηκε σ’αυτή τη θέση (1960-62). Ο πρώτος στις αρχές του προηγούμενου αιώνα (1910-12) και ο δεύτερος το 1938-39.
  • Παναγίτσα στου Καρακίτσου, ψηλότερα μέσα στη χαράδρα, δυο χλμ. περίπου, Κοίμηση και Ζωοδόχος Πηγή εξαιτίας της κοντινής της πηγής , μοναστήρι αρχικά με δυο μοναχούς(υπήρχαν τα κελιά μέχρι την κατασκευή του δρόμου για πρόσβαση με αυτ/το), με δικό του νερόμυλο και χωράφια (πεζούλες). Καταστράφηκε με τη διέλευση του Ιμπραήμ και ξαναχτίστηκε το 1828 περίπου.
  • Παλιόκαστρο, ερείπια μεσαιωνικού παρατηρητηρίου (ίσως το αρχαίο Κορυφάσιο που ήλεγχε το δρόμο μεταξύ της αρχ. Επιδ. Λιμηράς και της Σπάρτης,) έξι χλμ. ψηλά σε μια από τις κορυφές της Κουρκούλας . Πριν από μερικά χρόνια ήταν σε χρήση (υπάρχει και σήμερα) στην αριστερή όχθη της χαράδρας το μονοπάτι που οδηγούσε πεζούς και ζώα από τη Γλυκόβρυση στους Μολάους και αντιστρόφως (Μουρτίτσα, Ανάθεμα του Παστελή, Βόλτες).
  
 Ερείπια Μύλων
Ιστορική Διαδρομή του Δήμου Μολάων 
Σύσταση της Κοινότητας με έδρα τον οικισμό Μολάοι στις 31/ 8/ 1912, ΦΕΚ 261Α/ 1912
Αναγνώριση του οικισμού Γκαγκανιά και προσάρτησή του στην Κοινότητα Μολάων στις 16/ 5/ 1928
Στις 17/ 3/ 1947 η Κοινότητα Μολάων αναγνωρίζεται σε Δήμο Μολάων ΦΕΚ 42Α/ 1947
Στις 4/ 12/ 1997 οι Κοινότητες Ελαίας Κουπιών, Μεταμορφώσεως, Πακίων και Συκέας, καταργούνται και συνενούνται με τον τέως Δήμο Μολάων, ΦΕΚ 244Α/ 1997
.
.